S’ils n’ont pas de pain, qu’ils mangent de la brioche!
Skoro nie majÄ… chleba, niech jedzÄ… brioszkÄ™!

Słowa, które zgodnie z fake newsami wypowiedziała Maria Antonina, żona Ludwika XVI, na wieść o głodzie panującym wśród francuskiej biedoty. Miałyby one wskazywać albo na cynizm i okropne poczucie humoru królowej, albo na jej kompletne niezrozumienie, jak działa świat. Tak naprawdę jednak Maria Antonina nic takiego nie powiedziała. Ze szczegółami opisują to w swojej notce Historyczne Bzdury, za co serdecznie im dziękuję 🙂

No dobra. Skoro Historyczne Bzdury zajęły się częścią historyczną, ja mogę skupić się na słówkach.

JÄ™zyk francuski nie uÅ‚atwia nam tu życia: qu’ils mangent to nie proste żeby jedli w indicativie, tylko niech jedzÄ… w subjonctivie. manger w 3l. mn. odmienia siÄ™ tak samo w obu trybach. Natomiast de la brioche nie oznacza, że chodzi o jakÄ…Å› konkretnÄ… brioszkÄ™, tylko… o pewnÄ… konkretnÄ…, ale jednak dowolnÄ… brioszkÄ™ z wszelkich możliwych brioszek we wszechÅ›wiecie 🙂 Podobnie j’ai de la fièvre = mam gorÄ…czkÄ™; nie jakÄ…Å› konkretnÄ… gorÄ…czkÄ™, ale jednak używamy « la ». Inny przykÅ‚ad: slogan « Chleba i igrzysk! » – oryginalnie Å‚ac. « panem et circenses! » rzymskiego poety Juwenalisa – tÅ‚umaczymy na fr. jako « Du pain et des jeux! », mimo iż na pewno nie chodzi nam o jakiÅ› konkretny kawaÅ‚ek chleba, ani te konkretne zabawy i żadne inne. Rodzajniki to ostatni krÄ…g piekÅ‚a. (Przy okazji, jeÅ›li do tej pory nie wiedzieliÅ›cie skÄ…d siÄ™ wzięło Panem w Igrzyskach Åšmierci, to już wiecie).

brioche (f) = rodzaj maślano-jajecznej, bardzo delikatnej bułeczki. Można ją piec również w postaci większego chleba i wtedy rozpada się i kruszy jak ostatnie nieszczęście. Słowo brioche pochodzi z normandzkiego brier (= łamać; ang. to break) z końcówką -oche, używaną czasami w potocznym fr. do tworzenia nowych słów o znaczeniu z lekka bardziej wulgarnym niż oryginał (np. facile = łatwy; fastoche (f) = łatwizna). Współcześnie w fr. funkcjonują czasowniki pokrewne:

broyer = rozdrabniać, rozcierać, miażdżyć.

briser = rozbijać, tłuc; ale też przerywać (w tym znaczeniu jest to synonim rompre). briser la révolte = tłumić powstanie, briser le silence = przerywać ciszę, briser le cœur de qn = łamać komuś serce.

Przepis na brioszkÄ™: