Vergonha znaczy Wstyd


Tan m’abellis vostre cortes deman,
qu’ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.
Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;
consiros vei la passada folor,

E vei jausen lo joi qu’ esper, denan.
Ara vos prec, per aquella valor
que vos guida al som de l’escalina,
sovenha vos a temps de ma dolor.

Taką ponętę w prośbie twojej baczę,
że się nie mogę ni chcę taić tobie.
Ja jestem Arnold, co śpiewam i płaczę,
przypominając swój miniony szał,

Rad szczęścia dniowi, że go wnet obaczę.
Teraz przez Boga, co ci władzę dał
wejścia w te światy i na szczyt prowadzi,
proszę, byś w porę o mnie pomnieć chciał.

“Boska Komedia”, Czyściec XXVI, Dante Alighieri, w tłum. Edwarda Porębowicza

Lire la suite

pinte, gueule, trinquer (59)

Kontynuuję tłumaczenie serii krótkich komiksów o dziwnych słówkach w języku francuskim. Autorem jest Boulet, czyli Gilles Roussel. Ja przetłumaczyłem z angielskiego na polski i po ciężkich bojach z Gimpem podmieniłem napisy w dymkach. Oryginał tutaj. Wcześniejsze dwa wpisy były o całowaniu, oraz o tyłeczkach. Ten jest o piciu.

drink1

drink2

Kilka słów komentarza:

  • pinte (f) = pinta, oznacza różną objętość, zależnie od miejsca, w którym jesteśmy – kraju, ale również rodzaju pubu. Ja z reguły przez pintę rozumiem kufel piwa trochę mniejszy niż pół litra (dokładnie 0.47l). Mam w domu dwa kufelki tej wielkości i po wlaniu do nich zawartości półlitrowej butelki zawsze zostaje trochę na dnie. Jednakże np. w Quebecu, poproszenie o une pinte może skończyć się tym, że dostaniemy 1.07l piwa. Chociaż zapewne barman upewni się najpierw, że na pewno o to nam chodziło.
  • trinquer = « stukać się »; z średnioniemieckiego trinken (= pić; ang. to drink). Przez skojarzenie słowo to w fr. nabrało znaczenia stukania się kieliszkami, lub kuflami, przed wypiciem alkoholu, co przy okazji powoduje dźwięk, który brzmi trochę jak *trink*. Z czasem trinquer zaczęło również oznaczać ulegnięcie wypadkowi samochodowemu, czyli « stuknięcie się » samochodem. Stąd les parents boivent, les enfants trinquent = rodzice piją, dzieci ulegają wypadkom. Wypadki samochodowe zdarzają się często pod wpływem alkoholu i w ten oto sposób etymologia zatoczyła pełne koło.
  • gueule (f) = pysk, morda; z łac. gula (= gardło). Słowo powiązane z fr. gorge (f) ( = gardło), ale nie bezpośrednio. Piszę o tym, bo być może przez skojarzenie łatwiej komuś będzie zapamiętać oba te słowa. dégueuler = rzygać (wyrzucać z pyska 😉 ), a engueuler = robić komuś wymówki, lub bardziej wulgarnie: pyskować.

belle lurette, fée (58)

Il y a belle lurette que la Dame du Lac a distribué des épées et fait rois. Il n’y a pas eu la base efficace pour un système de gouvernement.

Minęło sporo czasu, odkąd Pani Jeziora rozdawała miecze i wybierała królów. To nie był efektywny system rządów.

Cytat oczywiście zainspirowany przez « Monty Python and The Holy Grail »

Aby powiedzieć, że coś wydarzyło się dawno temu, z reguły używamy « il y a longtemps que … », albo « il était une fois… ». fastoche, możnaby rzec. Łatwizna. il y a belle lurette que to trochę mniej popularna konstrukcja, ale jak najbardziej prawidłowa. Możecie nią błysnąć w towarzystwie. Z tego co widzę w przykładach, bardziej dosłownie niż « dawno temu » należałoby ją na pl. tłumaczyć jako minęło dużo czasu odkąd – przywodzi na myśl skojarzenie z pewną nostalgią za tymi czasami, albo wskazuje na jakiś związek ze współczesnością.

Il y a belle lurette que Gérard Depardieu a joué dans un bon film.
Sporo czasu minęło, odkąd Gérard Depardieu zagrał w jakimś dobrym filmie.

belle lurette pochodzi od belle heurette, gdzie heurette to zdrobnienie od heure (f) = godzina. Słówko belle stawiane przed określeniem czasu jest obecnie rzadko już używanym sposobem na powiedzenie, że coś trwało długo. W pl. w podobny sposób czasami mówimy, że coś działo się « ładne pół godziny » – w znaczeniu, że powinno było zająć dużo mniej czasu.

Pani Jeziora to postać z legend arturiańskich, znana również jako la fée Vivianewróżka Viviane, lub Nimue. Zgodnie z jedną z legend to ona ofiarowała Arturowi miecz Excalibur, co przeczy historii o tym, że Artur wydobył go z kamienia. Ten zgrzyt spowodował powstanie późniejszych wersji obu opowieści, w których mieczy było dwa, lub też Pani Jeziora w pewnym momencie dostała Excalibura na przechowanie, a następnie go oddała.

fée (f) = wróżka, taka ze skrzydełkami; ang. a fairy. Stąd féérie (f) = « dzieło wróżek », czyli wspaniały spektakl. W pl. mówimy « feria barw » i nie chodzi wcale o wyjazd na kolorowe narty.

la fée verte = absynt

la fée blanche = kokaina

brioche, broyer, briser (57)

S’ils n’ont pas de pain, qu’ils mangent de la brioche!
Skoro nie mają chleba, niech jedzą brioszkę!

Słowa, które zgodnie z fake newsami wypowiedziała Maria Antonina, żona Ludwika XVI, na wieść o głodzie panującym wśród francuskiej biedoty. Miałyby one wskazywać albo na cynizm i okropne poczucie humoru królowej, albo na jej kompletne niezrozumienie, jak działa świat. Tak naprawdę jednak Maria Antonina nic takiego nie powiedziała. Ze szczegółami opisują to w swojej notce Historyczne Bzdury, za co serdecznie im dziękuję 🙂

No dobra. Skoro Historyczne Bzdury zajęły się częścią historyczną, ja mogę skupić się na słówkach.

Język francuski nie ułatwia nam tu życia: qu’ils mangent to nie proste żeby jedli w indicativie, tylko niech jedzą w subjonctivie. manger w 3l. mn. odmienia się tak samo w obu trybach. Natomiast de la brioche nie oznacza, że chodzi o jakąś konkretną brioszkę, tylko… o pewną konkretną, ale jednak dowolną brioszkę z wszelkich możliwych brioszek we wszechświecie 🙂 Podobnie j’ai de la fièvre = mam gorączkę; nie jakąś konkretną gorączkę, ale jednak używamy « la ». Inny przykład: slogan « Chleba i igrzysk! » – oryginalnie łac. « panem et circenses! » rzymskiego poety Juwenalisa – tłumaczymy na fr. jako « Du pain et des jeux! », mimo iż na pewno nie chodzi nam o jakiś konkretny kawałek chleba, ani te konkretne zabawy i żadne inne. Rodzajniki to ostatni krąg piekła. (Przy okazji, jeśli do tej pory nie wiedzieliście skąd się wzięło Panem w Igrzyskach Śmierci, to już wiecie).

brioche (f) = rodzaj maślano-jajecznej, bardzo delikatnej bułeczki. Można ją piec również w postaci większego chleba i wtedy rozpada się i kruszy jak ostatnie nieszczęście. Słowo brioche pochodzi z normandzkiego brier (= łamać; ang. to break) z końcówką -oche, używaną czasami w potocznym fr. do tworzenia nowych słów o znaczeniu z lekka bardziej wulgarnym niż oryginał (np. facile = łatwy; fastoche (f) = łatwizna). Współcześnie w fr. funkcjonują czasowniki pokrewne:

broyer = rozdrabniać, rozcierać, miażdżyć.

briser = rozbijać, tłuc; ale też przerywać (w tym znaczeniu jest to synonim rompre). briser la révolte = tłumić powstanie, briser le silence = przerywać ciszę, briser le cœur de qn = łamać komuś serce.

Przepis na brioszkę:

embrasser, un bisou, pelle, galoche (56)

Drugi z serii komiksów o dziwnych słówkach w języku francuskim. Autorem jest Bouletcorp. Ja przetłumaczyłem z angielskiego na polski i po ciężkich bojach z Gimpem podmieniłem napisy w dymkach. Oryginał tutaj.

frenchkiss_1

 

frenchkiss_2

embrasser = oprócz dosł. brać w ramiona, oraz całować, znaczy również obejmować (kogoś, coś – rękoma). Przy czym obejmować stanowisko = prendre la position, ale możemy użyć embrasser, gdy mówimy o podjęciu nowej pracy.

Après de nombreux échecs commerciaux, il a décidé d’embrasser la carrière d’un plongeur des fosses septiques.

Po wielu niepowodzeniach w biznesie zdecydował się podjąć karierę szambonurka.

Podobnie jak w przypadku par: rouler une pellepeloter, oraz rouler un patinpatiner, również dla rouler une galoche istnieje czasownik galocher.

Mais je le galoche quand je suis bourrée = Ale miziam się z nim tylko gdy jestem pijana.

On s’est même pas encore galoché dans les buissons. = Nie całowaliśmy się jeszcze w krzakach.

A dla ambitnych bonus ze strony muzeum rzemiosła ludowego w Moûtiers, niedaleko Genewy:

galoche

cul, cucul la praline (55)

Dzisiaj wpis o dupie. Ale najpierw krótkie podsumowanie.

Mijają właśnie dwa lata odkąd założyłem tego bloga. Jak na dość słabo reklamujący się notatnik z przykładami do nauki francuskiego i ciekawostkami o historii Francji chyba idzie mu całkiem nieźle. W ciągu ostatniego roku miał 4058 odsłon i 2259 unikalnych użytkowników, jakkolwiek to się liczy. To wzrost odpowiednio o 73% i 93% w stosunku do zeszłego roku. Duża w tym zasługa styczniowego wpisu o starofrancuskich wulgaryzmach z pewnej sceny w serialu « Wikingowie ». Został on udostępniony przez fejsbukowy profil kanału tv History Poland i już w ciągu jednego dnia zanotowałem więcej wejść, niż przez cały poprzedni miesiąc.

Na następny rok planuję… hmm… Może zmieniłbym wygląd bloga, a następnie zaczął jakąś małą akcję reklamową. Nadal chciałbym, aby był prosty w obsłudze i łatwo się go czytało na telefonach i małych laptopach, ale z drugiej strony to już dwa lata regularnego pisania i fajnie byłoby wyjść z tym do ludzi trochę bardziej. Jeszcze pomyślę.

Tymczasem przed wami pierwszy z serii krótkich komiksów o dziwnych słówkach w języku francuskim, narysowanego przez Bouletcorp i przetłumaczonego przez mnie (w oryginale jest po angielsku).

 

1_cucul_lapraline

cul (m) = dupa; z łac. culus (również dupa). Ładniej możemy powiedzieć fesses (= pośladki), poj. fesse (f), lub derrière (m) = tył; dosł. z tyłu, za sobą. regarder derrière = patrzeć za siebie; elle a fermé les portes derrière elle = zamknęła za sobą drzwi. Być może z tego samego rdzenia (ale nie na pewno) pochodzi przymiotnik obscur(e) = ciemny, zaciemniony. cul może tu służyć za skojarzenie: coś jest zaciemnione, bądź słabo widoczne, ponieważ kryje się z tyłu innej rzeczy. (Polskie słowo obskurny to fałszywy przyjaciel). Stąd też rzadko używane obscurer (= ukryć, zataić; częściej mówimy cacher). obscurité (f) = ciemność.

Jako słowo wulgarne, ale dość powszechne, cul ma wręcz nieprawdopodobną ilość barwnych wyrażeń pochodnych. Między innymi:

  • acculer qn = zapędzić kogoś w kozi róg, zmusić do wycofania się (oparcia tyłkiem o ścianę);
  • basculer = chwiać się, wywracać (prawie upadać na cztery litery);
  • coller au cul = deptać po piętach;
  • culotte (f) = majtki, krótkie spodenki;
  • être sur le cul = być zdumionym lub szczęśliwym;
  • péter plus haut que son cul = dosł. pierdzieć wyżej niż ma się dupę, tzn. zadzierać nosa.

Na stronie www.bouletcorp.com możecie znaleźć od groma krótkich komiksów po francusku, na których można ćwiczyć swoją znajomość języka i uczyć się co bardziej potocznych powiedzonek. Jeżeli wam się spodoba, możecie napisać o tym autorowi na Twitterze.

Z innej beczki (2): Języki sztuczne

To jest druga notka – z serii być może trzech – w której opisuję swoje doświadczenia z językami sztucznymi. W pierwszej notce napisałem, dlaczego moim zdaniem nie warto uczyć się języków sztucznych w celu dogadania się z innymi ludźmi. W tej notce postaram się przekonać Was, że to jednak nie oznacza, że języki sztuczne w ogóle są o kant pupy potłuc.

Lire la suite