Le secret de la potion magique

FB_IMG_1544688277065

Nous sommes en 50 avant Jésus-Christ. Toute la Gaule est occupée par les Romains… Toute ? Non ! Un petit village résiste encore et toujours à l’envahisseur, grâce à la potion magique préparée par le druide Panoramix. C’est justement avec lui que commence notre histoire. Regarde-le récolter le gui avec virtuosité! Il coupe les boules avec une serpe d’or et un talent tous les deux fort aiguisés.
Plus loin, il aperçoit un oisillon en difficulté. Il escalade de branche en branche, et le repose avec délicatesse dans son nid, au grand soulagement de l’animal. Soudain, une branche craque… et c’est la chute!

Jest rok 50 przed naszą erą. Cała Galia została podbita przez Rzymian… Cała? Nie! Jedna mała osada wciąż stawia opór najeźdzcy, dzięki magicznemu napojowi przygotowywanemu przez druida Panoramiksa. To właśnie od niego zaczynamy naszą opowieść. Patrz, z jakim kunsztem zbiera jemiołę! Odnajduje kulki spojrzeniem i ścina je złotym sierpem, a jedno i drugie jest zabójczo ostre.
W pewnym momencie zauważa pisklaka w kłopotach. Wspina się z gałęzi na gałąź i odkłada ptaszka do gniazda, ku jego wielkiej uldze. Nagle gałąź łamie się… co za upadek!

No dobrze, to zdecydowanie nie jest najlepsze tłumaczenie w mojej karierze. Rysunek pochodzi z nowego komiksu o Asteriksie i Obeliksie, « Le secret de la potion magique« , który wychodzi równo z wersją filmową. Tak jest: piątego grudnia na ekrany trafił nowy film animowany o Asteriksie.
Druid Panoramiks łamie nogę, spadając z drzewa. Wypadek i czas powrotu do zdrowia uświadamiają mu, że nie jest już młody i aby zapewnić bezpieczeństwo wiosce powinien przekazać sekret napoju magicznego jakiemuś następcy. Asteriks i Obeliks ruszają więc na poszukiwanie młodego druida, któremu można będzie powierzyć to bardzo ważne zadanie. Niestety, o problemie dowiadują się Rzymianie…

 

envahisseur (m) = najeźdzca; od envahir = dokonywać inwazji, najeżdżać (o kraju); napadać (o człowieku). Ale też w przenośni:
« Les gens ont envahi les rues, ont dansé »
= « Ludzie wylegli na ulice, tańcząc »
« Laissez-vous envahir par l’atmosphère de la ville » = « Pozwól się ponieść atmosferze miasta »
Również chwasty mogą « najechać » ogród (Herbes mauvaises envahissent le jardin). Z łac. invadere o tym samym znaczeniu.

récolter = zbierać; récolter d’argent = robić zbiórkę pieniędzy; récolte (f) = zbiórka. Oraz récoltant (m) = właściciel, lub pracownik małej winnicy, który własnoręcznie zbiera winogrona.
« qui sème le vent récolte la tempête » = « kto sieje wiatr, ten zbiera burzę »
Z łac. recolligere (= zbierać, odzyskiwać). Z tego samego rdzenia pochodzi recueillir = również zbierać, przygarniać; ale też w sensie zbierania myśli:
« recueillir le témoignage » = « spisywać zeznanie ».
se recueillir = skupiać się, koncentrować, wspominać. Ten sam podwójny sens ma ang. recollect.

soulagement (f) = ulga; apporter un soulagement = przynieść ulgę; od soulager = ulżyć. se soulager = ulżyć sobie (również w sensie wycieczki do toalety). Z łac. sublevāre (= podnieść, odciążyć), z którego wzięło się też soulever = podnosić (dosłownie, ale również soulever un question = poruszać kwestię).

A poza tym patrzcie jaką fajną stronę do nauki łaciny znalazłem: https://www.latin-is-simple.com/ . Szkoda tylko, że słówka na niej są zapisywane bez odróżnienia krótkich i długich samogłosek, co jest ważne dla prawidłowej wymowy. (To te kreseczki nad literami, jak np. w sublevāre. Tak à propos, nazywa się je makronami 🤭)

 

pinte, gueule, trinquer (59)

Kontynuuję tłumaczenie serii krótkich komiksów o dziwnych słówkach w języku francuskim. Autorem jest Boulet, czyli Gilles Roussel. Ja przetłumaczyłem z angielskiego na polski i po ciężkich bojach z Gimpem podmieniłem napisy w dymkach. Oryginał tutaj. Wcześniejsze dwa wpisy były o całowaniu, oraz o tyłeczkach. Ten jest o piciu.

drink1

drink2

Kilka słów komentarza:

  • pinte (f) = pinta, oznacza różną objętość, zależnie od miejsca, w którym jesteśmy – kraju, ale również rodzaju pubu. Ja z reguły przez pintę rozumiem kufel piwa trochę mniejszy niż pół litra (dokładnie 0.47l). Mam w domu dwa kufelki tej wielkości i po wlaniu do nich zawartości półlitrowej butelki zawsze zostaje trochę na dnie. Jednakże np. w Quebecu, poproszenie o une pinte może skończyć się tym, że dostaniemy 1.07l piwa. Chociaż zapewne barman upewni się najpierw, że na pewno o to nam chodziło.
  • trinquer = « stukać się »; z średnioniemieckiego trinken (= pić; ang. to drink). Przez skojarzenie słowo to w fr. nabrało znaczenia stukania się kieliszkami, lub kuflami, przed wypiciem alkoholu, co przy okazji powoduje dźwięk, który brzmi trochę jak *trink*. Z czasem trinquer zaczęło również oznaczać ulegnięcie wypadkowi samochodowemu, czyli « stuknięcie się » samochodem. Stąd les parents boivent, les enfants trinquent = rodzice piją, dzieci ulegają wypadkom. Wypadki samochodowe zdarzają się często pod wpływem alkoholu i w ten oto sposób etymologia zatoczyła pełne koło.
  • gueule (f) = pysk, morda; z łac. gula (= gardło). Słowo powiązane z fr. gorge (f) ( = gardło), ale nie bezpośrednio. Piszę o tym, bo być może przez skojarzenie łatwiej komuś będzie zapamiętać oba te słowa. dégueuler = rzygać (wyrzucać z pyska 😉 ), a engueuler = robić komuś wymówki, lub bardziej wulgarnie: pyskować.

embrasser, un bisou, pelle, galoche (56)

Drugi z serii komiksów o dziwnych słówkach w języku francuskim. Autorem jest Bouletcorp. Ja przetłumaczyłem z angielskiego na polski i po ciężkich bojach z Gimpem podmieniłem napisy w dymkach. Oryginał tutaj.

frenchkiss_1

 

frenchkiss_2

embrasser = oprócz dosł. brać w ramiona, oraz całować, znaczy również obejmować (kogoś, coś – rękoma). Przy czym obejmować stanowisko = prendre la position, ale możemy użyć embrasser, gdy mówimy o podjęciu nowej pracy.

Après de nombreux échecs commerciaux, il a décidé d’embrasser la carrière d’un plongeur des fosses septiques.

Po wielu niepowodzeniach w biznesie zdecydował się podjąć karierę szambonurka.

Podobnie jak w przypadku par: rouler une pellepeloter, oraz rouler un patinpatiner, również dla rouler une galoche istnieje czasownik galocher.

Mais je le galoche quand je suis bourrée = Ale miziam się z nim tylko gdy jestem pijana.

On s’est même pas encore galoché dans les buissons. = Nie całowaliśmy się jeszcze w krzakach.

A dla ambitnych bonus ze strony muzeum rzemiosła ludowego w Moûtiers, niedaleko Genewy:

galoche

« Apostata », t. 1, 2, 3 – tłumaczenie

Tłumaczenie gotowe, mój trud skończony.

>>> Link do pliku PDF <<<

Tłumaczenie ma sens wyłącznie z oryginalnym komiksem, a ten możecie kupić w wersji francuskiej na BD Must:

http://www.bdmust.be/catalogue/albums/apostat

Równocześnie zachęcam do wsparcia projektu wydania w języku francuskim pozostałych czterech części « Apostaty ». Jeżeli się uda, je również przetłumaczę 🙂

https://www.sandawe.com/fr/projets-auto-finances/apostat

Od tłumacza (czyli ode mnie):

Poniższe tłumaczenie pierwszych trzech części komiksu « Apostata » Kena Broedersa zostało wykonane z języka francuskiego, mimo iż oryginał komiksu powstał w języku holenderskim. Co więcej, nie jestem profesjonalnym tłumaczem. Mam co prawda w CV tłumaczenia książek do informatyki z języka angielskiego, a wszystkie podejrzane fragmenty starałem się konsultować z Wikipedią, nie mogę jednak dać głowy, że tłumaczenie zawsze jest piękne i wierne.

W przekładzie na język polski natknąłem się na kilka trudności, które nie istnieją w języku francuskim:

  1. 1. Tytuł cesarza / cezara. W czasach, w których dzieje się akcja komiksu, w cesarstwie rzymskim najważniejszą osobą w państwie był cesarz, zwany czasem formalnie Cezarem Augustem. Jego zastępcą był mianowany przez niego cezar. Na początku swojej kariery Julian został mianowany cezarem Zachodu, czyli najważniejszą osobą w zachodniej połowie cesarstwa, podlegającą wyłącznie cesarzowi Konstancjuszowi, który wschodnią połową rządził bezpośrednio. W polskim tłumaczeniu stosuję więc słowo « cezar » nie jako synonim cesarza, lecz osobny, niższy tytuł. Tytuł « Cezar August » piszę z dużych liter, ponieważ słowa te są tradycyjnie częścią pełnego rzymskiego imienia cesarza, np.Gajusz Juliusz Cezar Oktawian, Flawiusz Juliusz Konstancjusz August.
  2. Imiona rzymskie tłumaczone są na język polski niekonsekwentnie. Najczęściej łacińską końcówkę « -us » tłumaczymy jako « -usz », ale w przypadku wielu imion, takich jak Julian, lub August, które zawędrowały z łaciny do języka polskiego już dawno temu, końcówka ta jest kompletnie pomijana. Jedynie imię Maksimus pozostawiłem w tej postaci (ze zmianą « x » na « ks ») – wersja Maksymjusz wydawała mi się dość dziwna. W jeszcze jednym przypadku przetłumaczyłem Paulus na polskie Paweł, ponieważ w takiej formie imię to zostało przełożone w Biblii.

Aby ułatwić lekturę czytelnikowi nie znającemu francuskiego (ani holenderskiego) w stopniu pozwalającym zidentyfikować kto co mówi, zdecydowałem się umieszczać przed wypowiedziami imię danej osoby. W kilku przypadkach wpisałem imiona jeszcze zanim z komiksu dowiadujemy się, jak ta osoba się nazywa, ale wyłącznie gdy ta wiadomość nie wnosi niczego nowego do fabuły (innymi słowy nie jest spoilerem). Gdy w komiksie następuje zmiana miejsca wpisuję nazwę nowego miejsca w nawiasach kwadratowych. To również powinno ułatwić orientację.

Opisy, cytaty, oraz niewypowiedziane głośno myśli pisane są kursywą.

Miłej lektury.

Au secours! :)

https://www.sandawe.com/fr/projets-auto-finances/apostat

Zbieramy kasę na francuskie wydanie kolejnych czterech części « Apostaty » 🙂 « Apostata » to komiks autorstwa holenderskiego rysownika, Kena Broedersa. Opowiada o życiu Flawiusza Klaudiusza Juliana, ostatniego pogańskiego cesarza Rzymu. O samym komiksie i jego głównym bohaterze pisałem już tutaj. Do tej pory po francusku pojawiły trzy pierwsze części. Teraz zbierane są pieniądze na pozostałe cztery.

Sandawe to platforma crowdfundingowa, służąca… wydawaniu komiksów 🙂 Idea jest niesamowicie prosta: my płacimy teraz, a wydawnictwo obiecuje, że jeśli zbierze dość kasy, to wyda komiks i nam go przyśle. Jeśli więc lubimy autora, podobały nam się wcześniejsze dzieła z tej samej serii, lub po prostu fabuła wydaje nam się ciekawa, możemy w ten sposób wspomóc wydawcę i trochę zmniejszyć ryzyko związane z inwestycją.

Co więcej, tłumaczę ten komiks. Obecnie jestem pod koniec drugiej części. Gdy skończę trzecią, udostępnię tłumaczenie w postaci pliku PDF. O ile mi wiadomo, to wolno mi zrobić (ale jeszcze doczytam), natomiast nielegalne byłoby, gdybym zrobił skanlację i nałożył polskie tłumaczenie na dymki. Ale tego nie zrobię. W ten sposób nie musicie znać francuskiego, by przeczytać komiks, ale nadal musicie go kupić. A dodatkowo praca na pliku tekstowym oznacza, że nie muszę stawać na głowie, by zmieścić się z tłumaczeniem w maleńkim dymku. Mogę pozwolić sobie na tłumaczenie trochę dłuższe, ale dokładniejsze, bądź barwniejsze. Jeżeli wyjdą kolejne części, przetłumaczę je również.

Pierwsze trzy części w tłumaczeniu francuskim są do kupienia na BD Must.

Projekt na Sandawe będzie aktywny do końca września 2017. W chwili obecnej – 31 sierpnia – zebrano 4210 euro z 6000 potrzebnych, czyli 70%. Jest więc duża szansa, że się uda. Tym większa, jeśli pomożecie 🙂

grappin, grappe, chair, os (51)

Lecimy dalej z cytatami z « Apostaty ». Jestem w połowie drugiej części i tłumaczenie idzie mi dość wspaniale 🙂 Dzisiaj Julian spotyka dwie osoby, co do których podejrzewał, że barbarzyńcy mogli już pomiziać ich mieczami. Pierwsze spotkanie, ze swoim ochroniarzem Miliuszem, jest miłą niespodzianką:

– Je commençais à craindre que les Germains ne t’aient mis le grappin dessus!

– Zaczynałem myśleć, że Germanie Cię dopadli!

se mettre le grappin dessus = dopaść kogoś. Dosł. zarzucić na coś chwytak. grappin (m) = chwytak, czyli kilka połączonych haków, umieszczonych na końcu liny. Rzuca się tym, by zahaczyć linę o odległy obiekt. Gdyby Batman był Homme chauve-souris, używałby grappins. Od grappe (f) = kiść, grono. Stąd grappe (f) de raisin = kiść winogron, ale też agrafe (f) = agrafkahaczyk. Hmm. Być może kształt kilku połączonych ze sobą zagiętych haków nasuwał skojarzenie z trzymającą coś w garści dłonią, a kiść winogron również może czasem przypominać kształtem dłoń o grubych palcach. Kto wie. (sprawdzić, czy nie ninja).

Les femmes sont gentilles jusqu’à ce qu’elles vous mettent le grappin dessus; après elles se montrent sous leur vrai jour.
Kobiety są słodkie, dopóki Cię nie omotają; wtedy ukazują swoją prawdziwą naturę.
Drugie spotkanie nie jest już tak radosne, ale za to dużo bardziej niezwykłe. Jego bohater jest wręcz zmuszony zapewnić, że nie jest duchem:

En chair et en os, qui l’eût cru..

We własnej osobie, kto by uwierzył…

en chair et en os = we własnej osobie. Dosł. w mięsie i kości. chair (f) = ciało, mięso; rzadziej używany synonim viande (f). Ze starofr. charn, carn (= ciało, mięso),  łac. caro (= mięso). Stąd charnel(le) = cielesny/a, fizyczny/a. l’amour charnel = miłość cielesnaos (m) = kość. Czasem można spotkać się ze skróconą wersją powyższego stwierdzenia: en os (= we własnej osobie). Istnieje również idiom il y a un os… = jest pewien problem…