Dziś cytat z komiksu « Apostata ». Pomyślałem, że po tak długiej przerwie warto, żebym zaczął od czegoś prostego 🙂

À part les quelques leçons données par mon frère et qui n’ont abouti qu’à des cicatrices, je n’ai jamais manié l’épée.

Poza kilkoma lekcjami udzielonymi mi przez brata, których jedynym rezultatem są blizny, nigdy nie posługiwałem się mieczem.

aboutir = doprowadzać do końca, dawać rezultat. Pisałem o tym czasowniku w jednej z pierwszych notek. Warto zwrócić uwagę na wyrażenie il n’ont abouti que (= wynikło z tego wyłącznie; jedynym rezultatem jest).

cicatrice (f) = blizna. Z łac. cicatrix. Nie wiemy, od czego pochodzi cicatrix,. Z drugiej strony od cicatrice wywodzą się: cicatrisant (m) = środek pomagający w leczeniu ran (również jako przymiotnik: la crème cicatrisante = maść na rany), oraz cicatriser = zostawić bliznę, ale również uleczyć (« zabliźnić »), zależnie od kontekstu.

Je crois que le traité est une occasion de cicatriser de veilles blessures = Wierzę, że ten traktat pokojowy jest szansą na uleczenie starych ran.

La petite vérole lui a cicatrisé le visage. = Ospa poznaczyła jego twarz bliznami.

manier = posługiwać się, korzystać z, używać. se manier = manewrować, manipulować. W fr. mamy również synonimy dla tej drugiej wersji: manœuvrer, oraz manipuler. Wszystkie one pochodzą od main (f) = dłoń, łac. manus, do której w różnych momentach doczepiono końcówki sugerujące, że chodzi o jakąś czynność wykonywaną ręką. W przypadku manier było to w starofr. (man + eyer lub oyer), w przypadku pozostałych dwóch jeszcze w łacinie (manu + operare).

PS. blessure (f) dosłownie oznacza obrażenie. Często mówimy tak o ranach, ale jeśli chcemy być dokładniejsi, powinniśmy użyć słowa plaie (f).

W poprzedniej notce Alizée śpiewała « J’en ai marre ». Skoncentrowanie się na tekście tej piosenki jest dość trudne, po pierwsze ze względu na to, że jest bez sensu, a po drugie ze względu na Alizée, ale jeśli Wam się to udało, to jest tam kilka ciekawych słówek. Pomyślałem, że o nich napiszę.

en avoir marre = mieć dość; pochodzi podobno od starofr. marir (= wściekły) i jest powiązane z se marrer, z tym że se marrer obecnie oznacza bawić się, ale dawniej miało również znaczenie nudzić się. Widać zmiany nastroju ou Francuzów potrafią być bardzo płynne. Synonim avoir assez.

éclabousser = ochlapywać; w przenośni również oczerniać, stawiać w złym świetle (« Un nouveau scandale éclabousse François Fillon » = « Nowa afera dopadła François Fillona »).  CNTRL  twierdzi, że słowo to może pochodzić od onomatopei rozbryzgującego się błota (« klabb, klabb« ), oraz bouter (= średniofr. popychać, uderzać). Na bouter trafiłem już kiedyś, czytając o Jeanne D’Arc. W liście do Jana Lancaster, regenta angielskich posiadłości we Francji, napisała: « Je suis ci venue […] pour vous bouter hors de toute France! » – « Przybyłam tu […] by wykopać was z całej Francji! ».

emmitoufler = otulać; s’emmitoufler dans qch = otulać się w coś. Od starofr. mitoufle (f) (= rękawica z jednym palcem). Obecnie moufle (f) = rękawica z jednym palcem, a mitaine (f) = rękawiczka z obciętymi palcami. Une mitoufle est une mitaine et une moufle. Kiffante, hein? 😉

fainéanter = próżnować, lenić sie, obijać się. fainéant(e) = leniwy/a. Od faire (= robić) + néant (= nic, brak). Synonim paresser.
Co ciekawe, feignenter oznacza to samo i wymawia się bardzo podobnie (bez zaakcentowanego środkowego « é« ), ale pochodzi od feignant(e) (= pozorujący pracę), imiesłowu czasownika feindre (= udawać), który ze względu na podobieństwo do fainéant(e) zyskał wyspecjalizowane znaczenie. Ostatecznie od łac. fingere (= tworzyć, ale też wymyślać, udawać). Obecnie w pl. mamy słowo fingować, a w ang. to feign (= udawać).

Coś, na co zwrócił mi uwagę nieoceniony Pan od Francuskiego: Kolory kart do gry.

	As pik = L’as des piques pique (f) = pika. Długa broń drzewcowa, proszę nie mylić z włócznią (= lance (f)), ani z oszczepem (= javelot (m)), ani z lancą (niestety w fr. też lance (f)); piquer = kłuć
	Królowa kier = La reine des cœurs cœur (m) = serce; z łac. cor (= serce), w dopełniaczu cordis. Stąd również cordial(e) = serdeczny/a , concorde (f) = zgoda, discorde (f) = niezgoda, concorder = zgadzać się.
	Król karo = Le roi des carreaux carreau (f) = płytka; szyba carré (m) = kwadrat Z łac. quādrus (= kwadrat). Stąd też équerre (f) = ekierka, quadriller = kratkować (dzielić na kwadraty), oraz wszystko co jest quad- = poczwórne.
	Walet trefl = Le valet des trèfles trèfle (f) = koniczyna; z łac. trifolium (= koniczyna), dosł. trzylistna: tres folium, troi feuilles.Dawniej le valet było określeniem na młodego sługę arystokraty, chociaż np. Alexandre Bontemps był waletem Ludwika XIV aż do swojej śmierci w wieku 71 lat i pełnił bardzo ważną rolę na dworze króla. Samo słowo może pochodzić z galijskiego uassos, które dało również vassal (m) (= wasal).

…

Czasowniki, rzeczowniki i przymiotniki to cegły, z których budujemy naszą znajomość języka obcego, ale oprócz cegieł do budowy potrzebna jest jeszcze zaprawa. A tą zaprawą, tym cementem wymieszanym z piaskiem i wodą, w której nużamy nasze łopaty i kielnie, którą mieszamy z mozołem i w pocie czoła nakładamy na cegły, a potem przyciskamy innymi cegłami i dobijamy delikatnie młoteczkiem i przykładamy poziomicę, by upewnić się, że wszystko jest w porządku i trzyma się kupy, a potem na drugim końcu ściany okazuje się, że i tak wszystko się rozjechało i trzeba rozbierać i składać od nowa, są… są te wszystkie inne słówka.

Dzisiaj na tapecie pamięciówa: zwroty pozwalające na oznajmienie, że chociaż A, to my jesteśmy przeciw i wolimy B. Przykład sprzed 570-ciu lat, ale dziwnie na czasie.

Lire la suite →

Et encore Anglaises ont gagné contre le XV de France. Ce temps grâce à l’essai fait par Ben Te’o.
I znowu Anglicy wygrali z ekipą Francji. Tym razem za sprawą przyłożenia wykonanego przez Ben Te’o.

essai (m) = próba; esej; przyłożenie (w rugby).
essayer = próbować.

Je suis con. Dopiero niedawno zdałem sobie sprawę, że un essai to po prostu esej. Albo może wiedziałem o tym, tylko zapomniałem i teraz nagle *tadaah* Ameryka w konserwie.

N’essaie pas. Fais-le, ou ne le fais pas. Il n’y a pas d’essai.
Nie próbuj. Rób, albo nie rób. Nie ma próbowania.

Un essai pochodzi z łac. exigere = wyprowadzić, odesłać, wypędzić. Z czasem exigere nabrało wielu znaczeń przenośnych, związanych z kończeniem czegoś i prezentowaniem wyników, tak jak w pl. możemy « wyprowadzać wyniki obliczeń »: wykończyć, wznosić (exegi monumentum aere perennius =  wzniosłem pomnik trwalszy od spiżu), spłacać, aż wreszcie wymagać. Stąd też:

exiger = wymagać, domagać się, żądać
exigence (f) = wymaganie
exact(e) = dokładny/a, słuszny/a, punktualny/a, ale też rygorystyczny/a;
oraz examen (m) = egzamin, test, czyli coś, czego wymagamy od kandydata.

Les gens exigent la liberté d’expression pour compenser la liberté de pensée qu’ils préfèrent éviter.
Ludzie domagają się wolności słowa, by wynagrodzić sobie brak wolności myślenia, której woleliby uniknąć.

― Søren Kierkegaard

Kandydat podejmuje próbę (l’essai) sprostania wymaganiom, czyli, w skrócie, próbuje (essayer). W przypadku egzaminów pisemnych taką próbą często jest napisanie dłuższego tekstu – eseju. W przypadku rugby natomiast termin l’essai (ang. a try) związany jest z historią zasad gry: Kładąc piłkę za linią bramkową drużyny przeciwnej uzyskujemy prawo do wykonania strzału na bramkę. Dawniej (sto lat temu) za samo przyłożenie nie były przyznawane punkty – jedyną nagrodą było prawo do próby zdobycia punktów poprzez strzał na bramke. Stąd nazwa. Stopniowo jednak coraz bardziej oczywiste było, że to zdobycie przyłożenia jest dużo trudniejsze, niż sam strzał i nawet jeżeli strzał się nie uda, drużyna i tak powinna zostać nagrodzona punktami. Obecnie za l’essai otrzymuje się 5 punktów, a za la transformation (strzał na bramkę, czyli tzw. podwyższenie) jedynie 2 punkty.