jamais plus/encore, calancher, teuf (54)

Pouisses-tu installer une serrure dans les toilettes? Je ne voudrais jamais plus voir ce que j’ai vu hier.
Czy mógłbyś założyć w toalecie zamek? Nie chciałabym nigdy ponownie widzieć tego, co zobaczyłam wczoraj.

jamais plus = nigdy więcej
jamais encore = nigdy dotąd

Nic trudnego, prawda?

Lire la suite

La Jument de Michao

C’est dans dix ans je m’en irai
J’entends le loup et le renard chanter
J’entends le loup, le renard et la belette
J’entends le loup et le renard chanter
Będzie to za dziesięć lat
Słyszę jak wilk i lis śpiewają
Słyszę jak wilk i lis i łasica
Słyszę jak wilk i lis śpiewają
C’est dans neuf ans je m’en irai
La jument de Michao
a passé dans le pré

La jument de Michao
et son petit poulain

A passé dans le pré
et mangé tout le foin
Będzie to za dziewięć lat
Klacz Michała
uciekła na łąkę

Klacz Michała
i jej mały źrebak

Uciekły na łąkę
i zjadły całe siano
L’hiver viendra, les gars, l’hiver viendra
La jument de Michao,
elle s’en repentira
Zima nadejdzie, chłopcy, zima nadejdzie
Klacz Michała
   będzie tego żałować

Miało być łatwo: Wezmę pewną folkową piosenkę francuską, znajdę jej nowoczesny cover, wrzucę linki do obu wersji i – żeby nie było, że nad notką spędziłem wszystkiego może dwie minuty – przetłumaczę słowa.

Lire la suite

dauphin, nageoire (53)

Poniższy wpis jest częścią projektu « W 80 blogów dookoła świata » i dotyczy 80blogowzwierząt z kraju, którego dotyczy dany blog. O ile się orientuję, zwierzęta we Francji nie różnią się specjalnie od zwierząt gdziekolwiek indziej w Europie. Być może mówią « le miau » i « le hau », ale poza tym… Poszedłem więc trochę inną drogą. Oto przed Wami notka o delfinie.

 

Lire la suite

ficher, fixer, afficher (52)

Plus tard sans trop savoir pourquoi
Un étranger, un maladroit,
Lisant mon nom sur une affiche
Te parlera de mes succèses,
Mais un peu triste toi qui sais
Tu lui diras que je m’en fiche.
Później, nie bardzo znając sprawę,
Ktoś nieznajomy, nietaktowny,
Czytając moje imię na plakacie
Opowie Ci o mych sukcesach.
Ale to smutne trochę, wiesz.
Powiesz mu, że mam to gdzieś.

Léo Ferré, La Vie d’Artiste

Lire la suite

« Apostata », t. 1, 2, 3 – tłumaczenie

Tłumaczenie gotowe, mój trud skończony.

>>> Link do pliku PDF <<<

Tłumaczenie ma sens wyłącznie z oryginalnym komiksem, a ten możecie kupić w wersji francuskiej na BD Must:

http://www.bdmust.be/catalogue/albums/apostat

Równocześnie zachęcam do wsparcia projektu wydania w języku francuskim pozostałych czterech części « Apostaty ». Jeżeli się uda, je również przetłumaczę 🙂

https://www.sandawe.com/fr/projets-auto-finances/apostat

Od tłumacza (czyli ode mnie):

Poniższe tłumaczenie pierwszych trzech części komiksu « Apostata » Kena Broedersa zostało wykonane z języka francuskiego, mimo iż oryginał komiksu powstał w języku holenderskim. Co więcej, nie jestem profesjonalnym tłumaczem. Mam co prawda w CV tłumaczenia książek do informatyki z języka angielskiego, a wszystkie podejrzane fragmenty starałem się konsultować z Wikipedią, nie mogę jednak dać głowy, że tłumaczenie zawsze jest piękne i wierne.

W przekładzie na język polski natknąłem się na kilka trudności, które nie istnieją w języku francuskim:

  1. 1. Tytuł cesarza / cezara. W czasach, w których dzieje się akcja komiksu, w cesarstwie rzymskim najważniejszą osobą w państwie był cesarz, zwany czasem formalnie Cezarem Augustem. Jego zastępcą był mianowany przez niego cezar. Na początku swojej kariery Julian został mianowany cezarem Zachodu, czyli najważniejszą osobą w zachodniej połowie cesarstwa, podlegającą wyłącznie cesarzowi Konstancjuszowi, który wschodnią połową rządził bezpośrednio. W polskim tłumaczeniu stosuję więc słowo « cezar » nie jako synonim cesarza, lecz osobny, niższy tytuł. Tytuł « Cezar August » piszę z dużych liter, ponieważ słowa te są tradycyjnie częścią pełnego rzymskiego imienia cesarza, np.Gajusz Juliusz Cezar Oktawian, Flawiusz Juliusz Konstancjusz August.
  2. Imiona rzymskie tłumaczone są na język polski niekonsekwentnie. Najczęściej łacińską końcówkę « -us » tłumaczymy jako « -usz », ale w przypadku wielu imion, takich jak Julian, lub August, które zawędrowały z łaciny do języka polskiego już dawno temu, końcówka ta jest kompletnie pomijana. Jedynie imię Maksimus pozostawiłem w tej postaci (ze zmianą « x » na « ks ») – wersja Maksymjusz wydawała mi się dość dziwna. W jeszcze jednym przypadku przetłumaczyłem Paulus na polskie Paweł, ponieważ w takiej formie imię to zostało przełożone w Biblii.

Aby ułatwić lekturę czytelnikowi nie znającemu francuskiego (ani holenderskiego) w stopniu pozwalającym zidentyfikować kto co mówi, zdecydowałem się umieszczać przed wypowiedziami imię danej osoby. W kilku przypadkach wpisałem imiona jeszcze zanim z komiksu dowiadujemy się, jak ta osoba się nazywa, ale wyłącznie gdy ta wiadomość nie wnosi niczego nowego do fabuły (innymi słowy nie jest spoilerem). Gdy w komiksie następuje zmiana miejsca wpisuję nazwę nowego miejsca w nawiasach kwadratowych. To również powinno ułatwić orientację.

Opisy, cytaty, oraz niewypowiedziane głośno myśli pisane są kursywą.

Miłej lektury.

grappin, grappe, chair, os (51)

Lecimy dalej z cytatami z « Apostaty ». Jestem w połowie drugiej części i tłumaczenie idzie mi dość wspaniale 🙂 Dzisiaj Julian spotyka dwie osoby, co do których podejrzewał, że barbarzyńcy mogli już pomiziać ich mieczami. Pierwsze spotkanie, ze swoim ochroniarzem Miliuszem, jest miłą niespodzianką:

– Je commençais à craindre que les Germains ne t’aient mis le grappin dessus!

– Zaczynałem myśleć, że Germanie Cię dopadli!

se mettre le grappin dessus = dopaść kogoś. Dosł. zarzucić na coś chwytak. grappin (m) = chwytak, czyli kilka połączonych haków, umieszczonych na końcu liny. Rzuca się tym, by zahaczyć linę o odległy obiekt. Gdyby Batman był Homme chauve-souris, używałby grappins. Od grappe (f) = kiść, grono. Stąd grappe (f) de raisin = kiść winogron, ale też agrafe (f) = agrafkahaczyk. Hmm. Być może kształt kilku połączonych ze sobą zagiętych haków nasuwał skojarzenie z trzymającą coś w garści dłonią, a kiść winogron również może czasem przypominać kształtem dłoń o grubych palcach. Kto wie. (sprawdzić, czy nie ninja).

Les femmes sont gentilles jusqu’à ce qu’elles vous mettent le grappin dessus; après elles se montrent sous leur vrai jour.
Kobiety są słodkie, dopóki Cię nie omotają; wtedy ukazują swoją prawdziwą naturę.

 

Drugie spotkanie nie jest już tak radosne, ale za to dużo bardziej niezwykłe. Jego bohater jest wręcz zmuszony zapewnić, że nie jest duchem:

En chair et en os, qui l’eût cru..
We własnej osobie, kto by uwierzył…

en chair et en os = we własnej osobie. Dosł. w mięsie i kości. chair (f) = ciało, mięso; rzadziej używany synonim viande (f). Ze starofr. charn, carn (= ciało, mięso),  łac. caro (= mięso). Stąd charnel(le) = cielesny/a, fizyczny/a. l’amour charnel = miłość cielesnaos (m) = kość. Czasem można spotkać się ze skróconą wersją powyższego stwierdzenia: en os (= we własnej osobie). Istnieje również idiom il y a un os… = jest pewien problem…

Grand bien lui fasse, bourricot, vierge, verge (50)

Dziś dwa teksty z drugiej części « Apostaty ». Miały być cztery, ale oczywiście jak tylko zaczynam o czymś pisać to od razu wchodzę w dygresje i robi mi się z tego dwa razy za dużo tekstu 🙂 Kolejne dwa będą więc w następnej notce.

Lire la suite

Nos ancêtres les Gaulois

Czytanka na weekend: « Connaissez-vous ces mots hérités de nos ancêtres les Gaulois? ».

Le Figaro przybliża działalność Jean-Paula Savignaca, francuskiego tłumacza łaciny, greki, oraz wymarłego języka galijskiego. Wiemy na pewno, że galijski należał do rodziny języków celtyckich, w związku z czym jest spokrewniony ze współczesnym walijskim, kornwalijskim i bretońskim, oraz trochę dalej z irlandzkim i szkockim-galijskim. Co ciekawe bretoński, mimo iż mówi się nim na terenach Francji, nie jest pozostałością galijskiego. Osadnicy bretońscy przybyli do Armoryki, później nazwanej Bretanią, z terenów Kornwalii, w czasach, gdy ich rodzinne ziemie były stopniowo odbierane im przez Anglo-Sasów.

Z oryginalnego języka galijskiego do naszych czasów zachowały się głównie nazwy rzek i miejsc, trochę pojedynczych słów zapisanych przez rzymskich kronikarzy, oraz mała grupa słów, która przeniknęła do współczesnego języka francuskiego. Na tej skromnej podstawie prowadzone są próby rekonstrukcji. Jean-Paul Savignac jest jednym z ekspertów w tej dziedzinie. Jego książki można kupić na Amazon.fr.

Zrekonstruowany (z dużą dozą fantazji) język galijski jest czasami wykorzystywany w piosenkach przez muzyków folkowych i folk-metalowych. Jedną z moich ulubionych jest « Omnos » zespołu Eluveitie (słowa i tłumaczenie fr.).

Tragiczna historia Kornwalii i Bretanii stała się źródłem wielu mitów arturiańskich. Historyczny król Artur był prawdopodobnie wodzem brytyjskim, który powstrzymał na jakiś czas napór Anglo-Sasów na Kornwalię na przełomie V i VI w. n.e. O tych wydarzeniach w stosunkowo realistyczny sposób opowiada trylogia Bernarda Cornwella « Warlord Chronicles », której pierwsza część została niedawno wydana w Polsce jako « Zimowy Monarcha ».

aîné, cadet, puiné, se ficher la paix (49)

– Je suis l’aîné, donc c’est à moi qu’elle tiendra chaud cette nuit!
– T’as déjà reçu son manteau pour te tenir chaud. Si tu ne me fiches pas la paix, je dis tout à maman!

– Jestem najstarszy, więc ona jest moja, gdy się obudzi! To mnie będzie ogrzewać tej nocy!
– Już sobie znalazłeś płaszcz, żeby Ci było ciepło. Jak nie dasz mi spokoju to wszystko powiem mamie!

Rozmowa pochodzi z komiksu « Apostata« . W powyższej scenie trójka braci, należących do armii Alamanów, która najechała zachodnie imperium rzymskie, złapała Galijkę. Właśnie kłócą się o nią.

Lire la suite

château, serrure, serrer, bâtir (48)

W języku polskim, podobnie jak w niemieckim, słowo zamek (niem. Schloss (n) ) może oznaczać równocześnie zamek w drzwiach, jak i kamienną budowlę, w której trzyma się księżniczki. W jednym i drugim przypadku są to rzeczowniki pochodzące od czasownika zamykać (niem. schließen), przy czym zamek w znaczeniu budowli jest znaczeniem pobocznym, powstałym przez skojarzenie z miejscem, które w razie czego można zamknąć. Być może pierwsze słowiańskie i germańskie zamki były dowolnymi budowlami, które można było zamknąć i w ten sposób ochronić majątek (i księżniczkę) przed wrogiem.

Lire la suite