Je tiens à condamner très fermement cet acte de barbarie, indigne de toute société civilisée.

Pragnę z całą siłą potępić ten akt barbarzyństwa, niegodny żadnego cywilizowanego społeczeństwa.

tenir to kolejny po mettre czasownik, który można przetłumaczyć na tysionc pińcet sposobów. Podstawowym jest trzymać w dosłownym znaczeniu: trzymać kufel z piwem = tenir une chope de bière, trzymać kogoś w objęciach = tenir quelqu’un dans ses bras, ale już trzymam Cię za słowo = je te prends au mot.

Konstrukcja tenir à [infinitif] oznacza chęć, pragnienie lub zobowiązanie się do zrobienia czegoś. Czyli w gruncie rzeczy mamy tu do czynienia z trochę może bardziej grzeczną wersją czasownika vouloir. Gdy chcemy być jeszcze bardziej uprzejmi, możemy użyć passé composé i wcale nie oznacza to, że chcieliśmy zrobić coś w przeszłości, a teraz już nie:

J’ai tenu à vous informer que le roi a été tué.

Chciałbym Pana poinformować, że król został zamordowany.

tenir à ce que [subjonctif] oznacza, że komuś zależy, aby coś się stało:

Je tiens à ce que vous ne paniquiez pas maintenant de cette raison.

Zależy mi, żeby Pan teraz nie spanikował z tego powodu.

Natomiast tenir à [nom] = zależeć od [czegoś]:

Franchement, je ne tiens pas, mais ça ne tient pas qu’à moi.

Prawdę mówiąc, nie mam takiego zamiaru, ale to nie zależy tylko ode mnie.

Odmienia się jak venir, a z tego samego źródła pochodzą takie sprytne słówka jak entretenir (= utrzymywać kogoś / dbać o coś), oraz tenable, czyli « do wytrzymania » (ça n’est pas tenable = to nie do wytrzymania). Jeszcze innym zwrotem, jaki warto zapamiętać jest je n’y tiens plus = mam już tego dość.

Il a raté sa vie qui n’est jamais parti en croisade.

Przegrał życie, kto nigdy nie był na krucjacie.

rater = spudłować i w tym znaczeniu to nie człowiek pudłuje, tylko jego broń.

Il a essayé de lui tirer mais son fusil a raté.

Próbował go zastrzelić, ale spudłował. [dosł. jego strzelba spudłowała]

Stąd znaczenia bardziej potoczne: przegapić, przegrać, w końcu zepsuć.

gateau raté (m) = zepsute [spalone] ciasto
être raté = być przegranym
raté (m) = nieudacznik

Z powodu znanego prawdopodobnie wyłącznie muszkieterom (oraz autorom tego starego słownika) samo rater wzięło się od powiedzenia prendre un rat = wziąć szczura (czyli właśnie spudłować podczas strzału, lub też stracić okazję). Ciekawe, że synonimem dla rater, we wszystkich znaczeniach tego słowa, jest louper, które najwyraźniej ma coś wspólnego z wilkiem (un loup).

Odwrotnością do rater i louper jest aboutir = powieść się, udać się; aboutir à [qch] = doprowadzić do [czegoś], pochodzące od à + (un) bout (=koniec).

Entre la logique de la révolution et sa philosophie il y a cette différence que sa logique peut conclure à la guerre, tandis que sa philosophie ne peut aboutir qu’à la paix.

Między logiką rewolucji a jej filozofią istnieje ta różnica, że logika dopuszcza możliwość wojny, filozofia zaś może prowadzić tylko do pokoju.

Victor Hugo, « Les Miserables », t. 3, tłum. Krystyna Byczewska

1. Od starogermańskiego warra (= wojna): une guerre = wojna, un guerrier = wojownik, guérilla = partyzantka (pamiętać o akcencie, nie mylić z gorylem = un gorille).
2. Dzięki łac. bellum (= wojna) wojownik to też un belligérant, a w związku z tym wojowniczy = belliqueuse.
3. Od łac. armer (= uzbrajać) wzięła się une armée = armia, wojsko.
4. A od łac. milites (= tysiące) mamy militaire = wojskowy. Nazwa pochodzi być może od tego, iż w czasach wczesnej republiki poszczególne plemiona podległe Rzymowi musiały wystawiać po tysiąc wojowników do służby w rzymskiej armii.
5. combattre = walczyć, un combat = walka, od battre = uderzać, pochodzi prawdopodobnie z galijskiego, skąd zawędrowało zarówno do późnej łaciny, jak i do języków germańskich (ang. beat). Stąd też une bataille = bitwa.
6. lutter = walczyć, une lutte = walka, ale też zapasy (taki sport, nie zawartość lodówki). Od łac. luctārī = walczyć, zmagać się.
7. Za to guérir = leczyć, choć starofrancuskie guarir znaczyło jeszcze chronić, gwarantować (ang. guard), i pochodzi od tego samego rdzenia co un guerrier (dawniej najwyraźniej w znaczeniu obrońca).
8. Natomiast guère = prawie, ledwo. Brzmi tak samo, wygląda podobnie, ale ma zupełnie inny źródłosłów. Często spotykane w konstrukcji ne [verbe] guère = prawie nie [czasownik].

Dans la langue français il n’y a guère de mots qui décrivent la guerre.

W języku francuskim prawie nie ma słów, które opisują wojnę.

 

N’ayez crainte, Sire, je protégerai la reine de la férocité des bêtes de la nuit !

Bez obaw, Panie, będę bronił królowej przed okrutnymi bestiami nocy!

(Kaamelott, Livre I, 25 : Le Sacrifice)

Cytat pochodzi z Kaamelott, francuskiego serialu komediowego, opowiadającego historię króla Artura i rycerzy Okrągłego Stołu w kilkuminutowych scenkach, trochę konwencją przypominających « Kasię i Tomka ». Powyższe słowa wypowiada Lancelot do Artura, zapewniając go, że będzie bronił Ginewry pod jego nieobecność. Wszyscy wiemy, jak to się skończyło.

craindre = obawiać się; une crainte = obawa. Pochodzi podobno od łacińskiego tremere, oznaczającego drżeć, które na terenie dawnej Galii połączyło się z crito – celtyckim słowem o tym samym znaczeniu. Od tremere wziął się czasownik trembler = drżeć, trząść się.

faire qch de crainte que + [nom] + ne + [subjonctif] = zrobić coś z obawy, że.

Bilbo a caché l’anneau de crainte que Gandalf ne le prenne.

Bilbo ukrył pierścień z obawy, że Gandalf go zabierze.

Odmiana craindre to typowa III grupa, jeśli więc nie jesteście jej pewni, warto poświęcić trochę czasu i ją wkuć.

(btw, « Kasia i Tomek » to zżyna z francuskiego serialu « Un gars, une fille »)

Tandis que Louis regardait l’exécution des Templiers, Marguerite s’est rencontrée avec Philippe.

Podczas gdy Ludwik przyglądał się egzekucji templariuszy, Małgorzata spotkała się z Filipem.

(na podstawie « Le Roi de Fer », « Les Rois Maudits », Maurice Druon)

Zarówno tandis que jak i alors que można przetłumaczyć jako podczas gdy. Nie są one jednak synonimami. Po pierwsze, alors que używamy, gdy chcemy powiedzieć o czymś, co dzieje się w bardzo konkretnej chwili, podczas gdy ( 🙂 ) tandis que opisuje dłuższe okresy czasu:

1.  Le téléphone a sonné, alors que je sortais. – Telefon zadzwonił, gdy wychodziłem.
2. Il parlait tandis que je mangeais. – Mówił, podczas gdy jadłem.

Po drugie, alors que używamy, gdy chcemy podkreślić, że obie czynności stoją w opozycji do siebie. Tandis que nie powoduje takiego podkreślenia:

1. Elle est brune, alors qu’il est blonde. – Ona jest brunetką, podczas gdy [natomiast] on jest blondynem.
2. Ces roses fleurissent des le mois de mai, tandis que celles-là en fin d’été. – Te róże kwitną w maju, podczas gdy tamte pod koniec lata.

Transpercé par une épée, il s’est mis à crier.

Przebity mieczem, zaczął krzyczeć.

se mettre à  [verbe] = zacząć. Słowo mettre ma również tuzin innych znaczeń, gdy je próbować przetłumaczyć jeden do jednego. Tu skoncentrujemy się tylko na tym, że w połączeniu z drugim czasownikiem mówi o rozpoczęciu czynności. Co czasem oznacza, że tłumaczenie nie musi być dosłowne, np.:

Le matin de la bataille, tout changera: le soleil se mettra à briller. Et avec le soleil, notre victoire.

O poranku dnia bitwy wszystko ulegnie zmianie: Słońce zaświeci. A wraz ze Słońcem, nasze zwycięstwo.

se mettre w participe passé odmienia się z être w przeciwieństwie do samego mettre, które odmienia się z avoir.

transpercer = przebić, przeszyć ma również znaczenie mniej dosłowne:

Cette pluie nous a transpercés.

Ten deszcz nas przemoczył.

(i podobnie mróz może nas… zmrozić)